KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yagona yer solig'i tushumlarining umumiy soliq tushumlaridagi ulushi 2023-yilda 2.5% ni tashkil etdi [1]. Qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotining 25% dan ortig'ini shakllantiruvchi [2] ushbu sohada yer resurslaridan samarali foydalanish va ularni soliqqa tortish mexanizmlarini takomillashtirish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim o'rin tutadi. Ayni paytda, yer solig'i hisoblash va to'lash tartiblaridagi ba'zi murakkabliklar, soliq stavkalarini belgilashdagi shaffoflik masalalari va yer kadastri ma'lumotlarining dolzarbligi bilan bog'liq muammolar mavjud. Yer solig'i tushumlarining budjetga o'z vaqtida va to'liq kelib tushishi, shuningdek, soliq yukining adolatli taqsimlanishi qishloq xo'jaligi subyektlari faoliyatini rag'batlantirish va investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish uchun zarur shart hisoblanadi. Bu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekistonning iqtisodiy islohotlar davrida yanada ortmoqda. Qishloq xo'jaligida bozor munosabatlariga o'tish, yerga bo'lgan huquqlarning mustahkamlanishi va yer munosabatlarining shaffofligini ta'minlash fonida yagona yer solig'ining to'lovchilari, stavkalari, hisoblash va budjetga to'lash tartibini chuqur tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur soliq turining samaradorligi bevosita qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishiga, yer egalarining iqtisodiy ahvoliga va davlat budjetining barqarorligiga ta'sir qiladi. Hozirgi kunda yer resurslaridan samarasiz foydalanish holatlari, soliq yuki taqsimotidagi nomutanosibliklar va soliq ma'muriyatchiligidagi ba'zi kamchiliklar o'z yechimini kutayotgan dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Ushbu muammolarning ilmiy-amaliy yechimini topish ushbu tadqiqotning asosiy maqsadlaridan biridir. Mavzu bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, D. Ricardo (1817) o'zining "Siyosiy iqtisodiyot va soliqqa tortish tamoyillari" asarida yer rentasi nazariyasini ishlab chiqib, yerning unumdorligi va joylashuviga qarab soliqqa tortish tamoyillarini asosladi [3]. H. George (1879) "Progress va qashshoqlik" asarida yagona yer solig'i (single tax) kontseptsiyasini ilgari surib, barcha soliqlarni bekor qilib, faqat yer rentasini soliqqa tortish orqali iqtisodiy adolatga erishish mumkinligini ta'kidladi [4]. A. Pigou (1920) "Iqtisodiy farovonlik nazariyasi" kitobida atrof-muhitga zarar yetkazuvchi faoliyatlarga qo'llaniladigan "Pigou solig'i" tus ...