KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘idan tushumlar 52,3 trillion so‘mni tashkil etib, bu umumiy soliq tushumlarining qariyb 30% ini tashkil etgan [1]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda korporativ foyda solig‘i tushumlari dunyo yalpi ichki mahsulotining o‘rtacha 2,9% ini tashkil etadi va bu ko‘rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarda 3,5% ga yetadi [2]. Bu raqamlar foyda solig‘ining davlat budjetini shakllantirishdagi, shuningdek, iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishdagi muhim rolini yaqqol ko‘rsatadi. Korxonalarning moliya-xo‘jalik faoliyatini rejalashtirishda foyda solig‘i stavkalari, imtiyozlari va hisoblash mexanizmlari fundamental ahamiyatga ega bo‘lib, investitsion qarorlar qabul qilish, operatsion xarajatlarni optimallashtirish va rentabellikni oshirishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Shunday ekan, foyda solig‘ining korxonalar faoliyatiga ta'sirini har tomonlama o‘rganish, uning samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va tadbirkorlik muhitini yaxshilash uchun dolzarb hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan transformatsiyalar, raqamlashtirishning jadal rivojlanishi va xalqaro savdo munosabatlarining murakkablashuvi sharoitida yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘ini optimallashtirish masalasi yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Soliq siyosatining o‘zgaruvchanligi, xususan, soliq stavkalarining kamayishi yoki oshishi, soliq imtiyozlarining berilishi yoki bekor qilinishi korxonalarning investitsion faolligiga, innovatsiyalarni joriy etishiga va ish o‘rinlari yaratishiga bevosita ta'sir ko‘rsatadi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasida kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun joriy etilgan soliq imtiyozlari 2023-yilda 7 trillion so‘mlik mablag‘ni korxonalar ixtiyorida qoldirish imkonini berdi, bu esa investitsion faollikni 15% ga oshirishga xizmat qildi [3]. Biroq, amaldagi foyda solig‘ini hisoblash va undirish tizimida bir qator muammolar, jumladan, soliq bazasini aniqlashdagi noaniqliklar, soliq yukini optimallashtirish imkoniyatlarining yetarli emasligi va xalqaro amaliyot bilan integratsiya darajasining pastligi kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda. Ushbu muammolar korxonalarning moliyaviy barqarorligiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi va mamlakatning investitsion jozibadorligini pasaytirishi mumkin. Foyd ...