KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 91,7 milliard dollarni tashkil etib, aholi jon boshiga 2500 dollarga yaqinlashgan [1]. Jahon banki hisobotiga ko‘ra, global Yalpi milliy mahsulot (YMM) hajmi 2023-yilda 105 trillion dollardan oshgan bo‘lsa, O‘zbekistonning YaIM ko‘rsatkichi 2022-yilga nisbatan real ifodada 6% ga o‘sgan [2]. So‘nggi besh yilda O‘zbekiston iqtisodiyotida jadal islohotlar amalga oshirilgani natijasida xorijiy investitsiyalar hajmi 2022-yilda 10 milliard dollarga yetgan [3]. Shu bilan birga, 2023-yilda eksport hajmi 19 milliard dollarni tashkil etgan holda, mamlakatning tashqi savdo aylanmasida muhim o‘rin egalladi [4]. Respublika makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va aholi turmush darajasini oshirish bo‘yicha aniq strategik maqsadlarni ilgari surgan bo‘lib, 2030-yilgacha aholi jon boshiga YaIMni ikki barobar oshirish va yuqori o‘rta daromadli mamlakatlar qatoriga kirish vazifasi qo‘yilgan [5]. Bu esa YMMning barqaror o‘sishini ta’minlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va raqobatbardosh mahsulotlar yaratish zaruriyatini anglatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun alohida dolzarblikka ega, chunki YMMning barqaror o‘sishi mamlakatning iqtisodiy mustaqilligi, aholi farovonligi va xalqaro maydondagi mavqeini belgilaydi. Global iqtisodiyotdagi murakkab vaziyat, savdo urushlari, texnologik inqilob va iqlim o‘zgarishlari kabi omillar milliy iqtisodiyotni rivojlantirishda yangi chaqiriqlarni yuzaga keltirmoqda. O‘zbekiston uchun YMMni ko‘paytirish nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, balki aholining real daromadlarini oshirish, ishsizlikni kamaytirish va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlash vositasidir. Ayni paytda, mamlakatda YMM tarkibini diversifikatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishni ko‘paytirish, raqamli iqtisodiyotga o‘tish va investitsiya muhitini yaxshilash borasida hal etilmagan qator muammolar mavjud [6]. Shuningdek, institutsional islohotlarni chuqurlashtirish, xorijiy investorlar uchun sharoitlarni yanada yaxshilash va infratuzilmani modernizatsiya qilish kabi vazifalar YMMning barqaror o‘sishi uchun asosiy shartlardan hisoblanadi. Yalpi milliy mahsulot nazariyasining rivojlanishiga ko‘plab xorijiy olimlar salmoqli hissa qo‘shgan. Jumladan, Adam Smit "Xalqlar boyligi tabi ...