KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasida yalpi milliy mahsulot (YMM) barqaror o'sishini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,8 milliard AQSH dollarini tashkil etib [1], o'sish sur'atlari 6,0% ga yetdi [1]. YaIM dinamikasida eksport hajmining o'sishi, xususan, 2023-yilda 21,2 milliard AQSH dollariga yetganligi [1] va investitsiyalarning faollashuvi muhim rol o'ynadi. Shuningdek, xorijiy investitsiyalarning yalpi hajmi 2023-yilda 9,8 milliard AQSH dollarini tashkil etgan [1], bu esa iqtisodiyotga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Jahon Banki ma'lumotlariga ko'ra, global iqtisodiyotda YMM ko'rsatkichlari yuqori rivojlangan mamlakatlarning barqarorligini belgilovchi asosiy omillardan biri bo'lib, 2023-yilda jahon YMM 105 trillion AQSH dollaridan oshgan [2]. Ushbu raqamlar YMM ko'rsatkichlarining nafaqat milliy, balki global miqyosda ham iqtisodiy o'sish va rivojlanishning fundamental indikatori ekanligini ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyotini modernizatsiya qilish va aholi farovonligini oshirish vazifalari fonida yanada dolzarblashmoqda. Mamlakat yalpi milliy mahsulotini ko'paytirishga to'sqinlik qiluvchi tizimli muammolar, jumladan, tarmoqlarda qo'shimcha qiymat zanjirlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, innovatsion faoliyatning pastligi, mehnat unumdorligining nisbatan pastligi hamda institutsional va normativ-huquqiy bazani takomillashtirish zaruriyati hal etilmagan masalalar qatorida turibdi. Shuningdek, sanoatda raqobatbardoshlikni oshirish, kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini kuchaytirish, qishloq xo'jaligida rentabellikni oshirish va resurslardan samarali foydalanish kabi yo'nalishlardagi muammolar YMM o'sishiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Global iqtisodiy o'zgarishlar va mintaqaviy integratsiya jarayonlari ham O'zbekistonning YMM o'sishi strategiyasiga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda. Yalpi milliy mahsulot nazariyasi va uni ko'paytirish muammolari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Jumladan, J.M. Keynes (1936) o'zining "Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida samarali talab kontsepsiyasini ilgari surib, milliy mahsulot hajmi va bandlik darajasiga ta'sir etuvchi asosiy omillarni tahlil qilgan [3]. R. Sol ...