KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil yanvar-aprel oylaridagi Yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi 329,1 trillion so‘mni tashkil etib, o‘sish sur'ati 6,2% ga yetgan [1]. Aholi jon boshiga YaIM hajmi esa 9,0 million so‘mni tashkil etib, 4,3% ga o‘sgan [1]. Ushbu iqtisodiy o‘sish sur'atlari mamlakatning barqaror rivojlanishga intilishidan dalolat beradi, ammo Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, O‘zbekistonda YaIMning barqaror o‘sishini ta'minlash uchun sanoatdagi qo‘shimcha qiymat zanjirlarini mustahkamlash va kichik hamda o‘rta biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlash muhim ahamiyat kasb etadi [2]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy o‘sish dinamikasini aks ettirsa-da, aholi turmush darajasini yanada oshirish, ishsizlik darajasini pasaytirish va iqtisodiy notekisliklarni bartaraf etish uchun YaIMni sifat jihatidan oshirish zarurati saqlanib qolmoqda [3]. Bugungi globallashuv sharoitida har bir mamlakat iqtisodiy mustaqilligi va barqarorligini ta'minlash uchun YaIMni oshirishga qaratilgan samarali strategiyalarni ishlab chiqishga intilmoqda. Xususan, O‘zbekiston uchun YaIMni oshirish nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, balki aholining real daromadlarini oshirish, innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirish va xalqaro raqobatbardoshlikni kuchaytirishda muhim rol o‘ynaydi [4]. Bu jarayonda infratuzilmani modernizatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, resurslardan samarali foydalanish va iqtisodiyotning raqamlashtirilishini tezlashtirish kabi omillar muhim ahamiyat kasb etadi [5]. Ushbu vazifalarni samarali hal etish orqali mamlakatning iqtisodiy salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish va aholining farovonligini oshirish mumkin bo‘ladi [6]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi. YaIM va iqtisodiy o‘sish nazariyasini rivojlantirishga ko‘plab jahon olimlari salmoqli hissa qo‘shgan. Jumladan, Robert Solow o‘zining 1956-yilda ishlab chiqqan neoklassik o‘sish modeli bilan iqtisodiy o‘sishni kapital to‘planishi, mehnat va texnologik taraqqiyot omillari bilan bog‘lagan [7]. Ushbu model iqtisodiy o‘sishning asosiy determinantlarini tushuntirishda fundamental ahamiyat kasb etadi va uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni tahlil qilish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi [7]. Paul Romer va Robert Lucas Endogen o‘sish nazariyasi tarafdorlari bo‘lib, ular texnologik taraqqiyot va inson kapitali kabi ichki omillarning iqtisodiy o‘sishdagi rolini ta'kidlashgan ...