KURS ISHI

KIRISH Yalpi milliy mahsulotni (Yalpi ichki mahsulot) oshirishning iqtisodiy omillari mavzusi bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ham, O'zbekistonning barqaror rivojlanish strategiyasida ham markaziy o'rin tutadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning ta'kidlashicha, 2023-yilda mamlakatning yalpi ichki mahsuloti (YaIM) hajmi 100 milliard AQSh dollaridan oshib, 6% atrofida o'sishga erishildi [1]. Ushbu iqtisodiy o'sish sur'atlari respublika YaIMini 2030-yilga borib 160 milliard dollarga yetkazish bo'yicha strategik maqsadlar qo'yilganligi sababli, YaIMni oshirishning iqtisodiy omillarini chuqur tahlil qilish va ularning samaradorligini baholash muhim ahamiyat kasb etadi [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda YaIM o'sishi 2024-yilda 2.6% ni tashkil etishi kutilmoqda, bu esa mamlakatlarni o'z iqtisodiy siyosatida YaIMni barqaror oshirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarni izlashga undaydi [3]. Bu raqamlar YaIMning iqtisodiy farovonlik, aholi turmush darajasi va xalqaro raqobatbardoshlikni belgilovchi asosiy ko'rsatkich ekanligini tasdiqlaydi. Mavjud iqtisodiy adabiyotlar va amaliyotlar shuni ko'rsatadiki, YaIMni oshirish faqatgina statistik ko'rsatkich emas, balki jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga bevosita ta'sir etuvchi kompleks jarayondir. Shu bilan birga, O'zbekiston iqtisodiyotining o'ziga xos xususiyatlari, xususan, sanoatlashtirishning davom etishi, raqamli iqtisodiyotga o'tish va institutsional islohotlarning jadallashuvi sharoitida YaIM o'sishining omillarini chuqur o'rganish zarurati ortib bormoqda. Ayrim sohalarda, masalan, qishloq xo'jaligida qo'shilgan qiymat zanjirini rivojlantirish, xizmat ko'rsatish sohasida raqamli transformatsiyani joriy etish va eksportga yo'naltirilgan mahsulotlar ishlab chiqarishni ko'paytirish borasida hal etilmagan muammolar mavjud [4]. Bu holat YaIMni oshirishning har bir omilini alohida-alohida va o'zaro bog'liqlikda tahlil qilishni talab etadi, chunki har bir omilning samaradorligi o'ziga xos sharoitlarda farq qilishi mumkin. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan. Jahon iqtisodiyoti nazariyasida Solow (1956) o'zining "Neo-Klassik o'sish modeli" bilan YaIM o'sishida kapital to'planishi va mehnat resurslarining ahamiyatini ko'rsatib bergan bo'lsa, u texnologik taraqqiyotni tashqi omil sifatida qarab, bu ...