KURS ISHI

KIRISH Yangi ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirish global iqtisodiy o'sishning muhim drayveri hisoblanadi, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda. 2023-yilda jahon sanoat ishlab chiqarishi hajmi 2022-yilga nisbatan 3.2% ga o'sgan bo'lib, umumiy qiymati 16 trillion AQSh dollaridan oshdi [1]. O'zbekiston iqtisodiyoti uchun bu jarayon yanada dolzarbdir, chunki mamlakat YaIMning 25% dan ortig'ini sanoat sektori tashkil etadi [2]. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda sanoat ishlab chiqarish hajmi 6.0% ga o'sgan va umumiy sanoat mahsuloti qariyb 650 trillion so'mni tashkil etgan [2]. Bu o'sish asosan yangi ishlab chiqarish korxonalarini ishga tushirish va mavjud quvvatlarni modernizatsiya qilish hisobiga erishilgan, bu esa ish o'rinlari yaratish, eksport salohiyatini oshirish va aholi farovonligini yaxshilashga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Shu bilan birga, yangi quvvatlarni ishga tushirish jarayoni bilan bog'liq bir qator iqtisodiy, texnologik va institutsional muammolar mavjud. Investitsiyalarning samaradorligi, resurslardan oqilona foydalanish, innovatsiyalarni joriy etish tezligi hamda raqobatbardoshlikni oshirish kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan. Ayniqsa, global miqyosdagi o'zgaruvchanlik, logistika zanjiridagi uzilishlar va energiya resurslari narxlarining o'sishi sharoitida ishlab chiqarish quvvatlarini optimallashtirish va ularning iqtisodiy o'sishga ta'sirini chuqur tahlil qilish strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu kurs ishi aynan mana shu dolzarb masalalarni kompleks ravishda o'rganishga qaratilgan bo'lib, mavjud bo'shliqlarni to'ldirish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy olimlar tomonidan chuqur tahlil qilingan. Xalqaro miqyosda, Robert Solow (1956) o'zining eksogen o'sish nazariyasida texnologik taraqqiyotni iqtisodiy o'sishning asosiy drayveri sifatida ko'rsatgan, ammo innovatsiyalarning kelib chiqishini tushuntirmagan [3]. Paul Romer (1986) va Robert Lucas (1988) tomonidan ishlab chiqilgan endogen o'sish nazariyasi esa inson kapitali va innovatsiyalarning iqtisodiy o'sishdagi ichki rolini ta'kidlab, yangi ishlab chiqarish quvvatlariga investitsiyalarning uzoq muddatli ta'sirini tushuntirgan [4]. Joseph Schumpeter (1942) innovatsiyalarni "ijodiy vayronagarchilik" jarayonining markaziy elementi sifatida ko'rib, y ...