KURS ISHI

KIRISH Global iqtisodiyotda ekologik muammolar tobora keskinlashib borayotgan bir sharoitda yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish dolzarb masalaga aylangan. Hozirgi kunda global yashil iqtisodiyot bozori hajmi 2023 yilda 12,7 trln dollarni tashkil etdi va 2030 yilga qadar yillik o‘rtacha 9,7% o‘sish sur’ati bilan 25,3 trln dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda ham ekologik muammolarni hal etish va barqaror rivojlanishga erishish borasida jiddiy harakatlar boshlangan. Masalan, oxirgi besh yilda respublikamizda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish hajmi 20% ga oshdi [2]. Shunga qaramay, mamlakatimizning iqtisodiy rivojlanishi global ekologik standartlardan hali uzoqlashganligi, tabiatni muhofaza qilish va resurslardan oqilona foydalanish borasida hali ko‘plab vazifalar turgani ushbu mavzuni chuqur o‘rganish zaruratini taqozo etadi. Zamonaviy dunyo iqtisodiyoti va jamiyati oldida turgan asosiy muammolardan biri bu iqtisodiy o‘sishni tabiatga salbiy ta’sir ko‘rsatmagan holda amalga oshirishdir. Issiqlik chiqindilarining ko‘payishi, tabiiy resurslarning tanqisligi, bioxilma-xillikning yo‘qolishi kabi global muammolar yashil iqtisodiyotni joriy etishni zaruratga aylantirmoqda. Hozirgi kunda ko‘pgina davlatlar o‘z iqtisodiyotlarini dekarbonizatsiya qilish, resurslardan samarali foydalanish va "yashil" texnologiyalarni joriy etishga alohida e’tibor qaratmoqda. O‘zbekistonda esa bu jarayonlar hali dastlabki bosqichlarda bo‘lib, mavjud resurslardan oqilona foydalanish, chiqindilarni kamaytirish, energiya samaradorligini oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar olib borish talab etiladi. Bu esa yashil iqtisodiyotning nazariy asoslari va uning O‘zbekiston sharoitida amaliyotga tatbiq etilishi istiqbollarini atroflicha o‘rganishni zarur qilib qo‘yadi. Mavzu bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Xususan, D. Meadows va uning hamkasblari "Chegaralar" nomli asarida insoniyatning tabiatga ta’sirining cheksiz o‘sishi oqibatlari haqida ilmiy asoslangan xulosalar chiqargan [3]. N. Georgescu-Roegen esa iqtisodiyotning entropiya qonuniga bo‘ysunishi va tabiiy resurslarni cheklanganligi haqidagi nazariyasini ishlab chiqqan [4]. E. Ulrich va E. von Weizsäcker "Yashil iqtisodiyotga o‘tish" asarlarida "resurslar samaradorligining kuchaytirilgan regressiyasi" (factor 4) g‘oyasini ilgari s ...