KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda boshlang'ich ta'lim tizimiga ajratilayotgan davlat xarajatlari so'nggi besh yilda o'rtacha 12-15% ga oshgan bo'lib, bu soha rivojiga katta e'tibor qaratilayotganidan dalolat beradi [1]. Xususan, 2023 yilda umumiy davlat budjetining qariyb 17,5 foizi ta'lim sohasiga yo'naltirilgan [2]. Shu bilan birga, BMTning Bolalar jamg'armasi (UNICEF) ma'lumotlariga ko'ra, Markaziy Osiyo mintaqasida, jumladan O'zbekistonda ham bolalarda ma'naviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish bo'yicha ta'lim dasturlarini yanada takomillashtirish zarurati borligi qayd etilgan [3]. Jahonda pedagogik innovatsiyalar bozori hajmi 2024 yilga kelib 200 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa zamonaviy ta'lim tizimiga yangi yondashuvlar va usullarni joriy etishga bo'lgan talabni oshirmoqda [4]. Shuningdek, UNESCOning hisobotlarida ta'limda barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun mahalliy qadriyatlar va madaniy merosga asoslangan pedagogik yondashuvlarni integratsiya qilish muhimligi ta'kidlangan [5]. Bugungi kunda boshlang'ich ta'limda shaxsni har tomonlama, ayniqsa ma'naviy-axloqiy jihatdan shakllantirish masalasi juda dolzarb bo'lib qolmoqda. Global axborotlashuv va texnologik rivojlanish fonida bolalarning qadriyatlar tizimida befarqlik, ma'naviy immunitetning pasayishi kabi muammolar kuzatilmoqda [6]. Bu holat milliy va umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan, shaxsning ichki dunyosini boyituvchi samarali pedagogik usullarni izlashni taqozo etadi. Tariqatlar, xususan Yassaviy, Gʻijduvoniy va Naqshbandiy kabi buyuk mutafakkirlar merosidagi pedagogik g'oyalar asrlar davomida sinovdan o'tgan va inson kamolotiga xizmat qilgan boy tajribani o'z ichiga oladi. Ularning ta'limotlari nafaqat ma'naviy-axloqiy tarbiyaning fundamental asoslarini, balki shaxsning ijtimoiylashuvi, intellektual rivojlanishi va insonparvarlik fazilatlarini shakllantirish bo'yicha amaliy usullarni ham o'z ichiga oladi. Biroq, bu gʻoyalarning zamonaviy boshlangʻich taʼlim tizimiga integratsiya qilish mexanizmlari, ularning amaliy samaradorligini oʻlchash mezonlari va pedagogik jarayondagi oʻrni yetarlicha tadqiq etilmagan, bu esa ushbu mavzuni chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Yassaviy, Gʻijduvoniy va Naqshbandiy tariqatlarining pedagogik gʻoyalarini oʻrganish boʻyicha jahon miqyosida bir qator nufuzli tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik olim Devin DeWeese (2018) ...