KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlariga ko‘ra, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga (YOII) a’zo davlatlar o‘rtasidagi o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 84.8 milliard AQSh dollarini tashkil etib, ushbu iqtisodiy birlashmaning mintaqaviy savdo integratsiyasidagi ahamiyatini yaqqol ko‘rsatdi [1]. O‘zbekiston Respublikasining 2023-yildagi tashqi savdo aylanmasi 62.6 milliard AQSh dollariga yetib, 2022-yilga nisbatan 20.3% ga o‘sishni qayd etdi [2]. Shu bilan birga, O‘zbekistonning YOII mamlakatlari bilan savdo aylanmasi umumiy tashqi savdoning muhim qismini tashkil etib, mamlakat iqtisodiy o‘sishida mintaqaviy integratsiyaning rolini yanada oshirmoqda [3]. Ushbu raqamlar xalqaro iqtisodiy hamkorlikning mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishidagi fundamental ahamiyatini tasdiqlaydi, ayniqsa geosiyosiy o‘zgarishlar va global iqtisodiy notinchliklar fonida mintaqaviy birlashmalarning barqarorlikni ta’minlashdagi rolini ta’kidlaydi. Bugungi globallashuv sharoitida mintaqaviy iqtisodiy tashkilotlar nafaqat savdo-sotiqni yengillashtiruvchi platforma, balki investitsiyalarni jalb qilish, texnologik almashinuvni kuchaytirish va umumiy iqtisodiy siyosatlarni muvofiqlashtirish uchun ham muhim mexanizm bo‘lib xizmat qiladi. Biroq, YOII kabi tashkilotlarning a’zo mamlakatlar iqtisodiyotlariga ta’sirini har tomonlama baholash, xususan, integratsiya jarayonlarining afzalliklari va potentsial risklarini aniqlash, hozirgi kunga qadar to‘liq o‘rganilmagan jihatlardan biri hisoblanadi. Shuningdek, O‘zbekistonning ushbu tashkilotga nisbatan kuzatuvchi maqomida bo‘lishi va kelajakdagi integratsiya istiqbollari, uning iqtisodiyotiga qanday ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi borasidagi chuqur tahlillarga bo‘lgan ehtiyoj yuqori. Ayniqsa, global va mintaqaviy iqtisodiy jarayonlarning doimiy o‘zgarib borishi fonida, YOII doirasidagi hamkorlikning samaradorligini oshirish va mavjud muammolarni hal etish yuzasidan aniq tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, xalqaro miqyosda iqtisodiy integratsiya nazariyalari va mintaqaviy tashkilotlarning faoliyati ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Bela Balassa (1961) o‘zining "Iqtisodiy integratsiya nazariyasi" asarida integratsiya bosqichlarini (erkin savdo zonasi, bojxona ittifoqi, umumiy bozor, iqtisodiy ittifoq, to‘liq iqtisodiy integratsiya) tizimlashtirib berdi va har bir bosqichning o‘ziga xos xususiyatlarini an ...