KURS ISHI

KIRISH Qishloq xo'jaligi sektori global iqtisodiyotning tayanch ustunlaridan biri bo'lib, uning umumiy jahon bozori hajmi 2023-yilda taxminan 10 trillion dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 13 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [1]. Aholining barqaror o'sishi va iqlim o'zgarishlari sharoitida oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash, qishloq joylarini rivojlantirish va barqaror qishloq xo'jaligi amaliyotlarini joriy etish butun dunyo uchun strategik ahamiyatga ega. O'zbekistonda ham qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 26% ini tashkil etadi va mamlakat aholisining qariyb 27% ini ish bilan ta'minlaydi [2]. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 23-noyabrdagi "2020-2030 yillarda O'zbekiston Respublikasi qishloq xo'jaligini rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-6107-sonli Farmonida sohani modernizatsiya qilish, xalqaro bozorlarga integratsiyalashuv va oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash ustuvor yo'nalishlar sifatida belgilangan [3]. Bu esa Yevropa Ittifoqining yagona qishloq xo'jaligi siyosati (YQXSP) kabi uzoq muddatli va keng qamrovli tajribalarni chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo'lib, bir qator hal etilmagan muammolar va yangi chaqiriqlar mavjudligi bilan izohlanadi. Birinchidan, YQXSP o'zining murakkab subsidiya tizimlari va bozor intervensiyasi mexanizmlari bilan tanilgan bo'lib, ularning samaradorligi va xalqaro savdoga ta'siri doimiy bahs-munozaralarga sabab bo'ladi [4]. Ikkinchidan, iqlim o'zgarishi va resurslarning cheklanganligi sharoitida, Yevropa Ittifoqining "Yashil kelishuv" va "Farmdan vilkagacha" strategiyalari doirasidagi o'zgarishlar (masalan, agroekologik amaliyotlarni qo'llash majburiyati 35% ga oshirilishi kutilmoqda [5]) YQXSPning kelajakdagi yo'nalishlarini belgilamoqda, biroq bu islohotlarning real iqtisodiy va ijtimoiy ta'siri hali to'liq tahlil qilinmagan. Uchinchidan, O'zbekiston agrar sektori bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonida bo'lib, qishloq xo'jaligini subsidiyalash, mahsulot sifatini oshirish, eksport salohiyatini rivojlantirish va qishloq joylarida aholi farovonligini ta'minlash kabi masalalarda Yevropa Ittifoqi tajribasidan o'rganiladigan jihatlar ko'p. Xususan, fermer xo'jaliklarini moliyalashtirish, narxlar barqarorligini ta'minlash va atrof-muhitni muhofaza qilishni qishloq xo'jaligi amaliy ...