KURS ISHI

KIRISH Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda 10 yoshdan 19 yoshgacha bo'lgan o'smirlarning taxminan 10-20% ruhiy salomatlik muammolarini boshdan kechiradi, depressiya esa ushbu yosh guruhidagi kasalliklar va nogironlikning asosiy sabablaridan biridir [1]. O'zbekistonda ham yoshlar orasida ruhiy salomatlik bilan bog'liq muammolar, xususan depressiya holatlari dolzarb masalaga aylanmoqda. O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi tomonidan 2023-yilda o'tkazilgan tadqiqotga ko'ra, mamlakatimizda yoshlar orasida depressiyaning tarqalish darajasi 15-20% oralig'ida bo'lib, bu raqamlar yildan yilga o'sish tendensiyasini ko'rsatmoqda [2]. Xususan, 18-25 yoshli talabalar orasida depressiv holatlar tarqalishining o'rtacha ko'rsatkichi 23.5% ni tashkil etadi, shulardan 8.2% klinik darajadagi depressiyadan aziyat chekadi [3]. Ushbu statistik ma'lumotlar yoshlar ruhiy salomatligini himoya qilish, depressiya omillarini chuqur o'rganish va profilaktika choralarini kuchaytirish zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda globallashuv, axborot texnologiyalarining rivojlanishi va ijtimoiy-iqtisodiy o'zgarishlar yoshlar hayotiga katta ta'sir ko'rsatmoqda. Ijtimoiy tarmoqlarning faol qo'llanilishi, akademik bosim, ota-onalar bilan munosabatlar, shaxsiy hayotdagi qiyinchiliklar va ijtimoiy tengsizlik kabi omillar yoshlar orasida stress darajasini oshirib, depressiv holatlarning rivojlanishiga zamin yaratmoqda [4]. Mavjud muammolarni to'liq hal etish va yoshlar ruhiy salomatligini mustahkamlash uchun tizimli yondashuv va chuqur ilmiy tadqiqotlar talab etiladi. Xususan, depressiya omillarini aniqlash, ularning o'ziga xos xususiyatlarini tahlil qilish va samarali profilaktika hamda intervensiya dasturlarini ishlab chiqish dolzarb vazifalardandir. Ushbu kurs ishi aynan mana shu bo'shliqlarni to'ldirishga, aniq amaliy tavsiyalar berishga va kelajakdagi tadqiqotlar uchun asos yaratishga qaratilgan. Jahon miqyosida yoshlar orasida depressiya masalasi ko'plab psixologlar, sotsiologlar va nevrologlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Aaron Beck (1960-yillar) o'zining kognitiv nazariyasida depressiyani salbiy fikrlash naqshlari va idrok buzilishlari bilan bog'ladi, "kognitiv triada" tushunchasini ishlab chiqdi va Kognitiv-xulq-atvor terapiyasi (KXT) asoslarini yaratdi [5]. Martin Seligman (1970-yillar) "o'rganilgan ojizlik" nazariyasi ...