KURS ISHI

KIRISH Neft gaz sanoati jahon iqtisodiyotining muhim drayverlaridan biri bo‘lib, energiya talabini qondirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Biroq, bu sohada yuqori oltingugurtli gazlar, xususan, vodorod sulfidi (H2S) va karbonat angidrid (CO2) muammosi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Global miqyosda H2S va CO2 gazlari tozalash bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 28,5 milliard dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib 45 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish tabiiy gazga bo‘lgan talabning ortishi va qazib olinayotgan gaz tarkibida kislotali komponentlar ulushining oshishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekiston neft-gaz sanoati ham ushbu global tendensiyalardan chetda qolmay, gazni qayta ishlash quvvatlarini modernizatsiya qilish va yuqori oltingugurtli gazlarni tozalash texnologiyalarini takomillashtirishga jiddiy e’tibor qaratmoqda. Masalan, O‘zbekistonda qazib olinayotgan tabiiy gazning 15-20% gacha bo‘lgan qismida H2S va CO2 miqdori yuqori bo‘lib, bu gazni qayta ishlash jarayonlarida qo‘shimcha xarajatlarni talab qiladi [2]. Gaz tozalash komplekslarining ish unumdorligini oshirish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash borasidagi vazifalar bu sohadagi tadqiqotlarning ahamiyatini yanada oshirmoqda. Yuqori oltingugurtli gazlarni samarali tozalash ekologik barqarorlik, asbob-uskunalarning korroziyaga chidamliligi va mahsulot sifatini ta’minlash uchun nihoyatda muhimdir. H2S yuqori toksik modda bo‘lib, inson salomatligi va atrof-muhit uchun jiddiy xavf tug‘diradi, shuningdek, quvurlar va uskunalar korroziyasini kuchaytiradi. CO2 esa gazning isitish qiymatini pasaytiradi va iqlim o‘zgarishiga hissa qo‘shadi. Ushbu muammolarni hal qilishda aminli eritmalar yordamida gazni tozalash texnologiyasi eng keng tarqalgan va samarali usullardan biri hisoblanadi. Bugungi kunda mavjud aminli tozalash jarayonlari energiya sarfi yuqoriligi, korroziya muammolari va chiqindilar hosil bo‘lishi kabi ayrim kamchiliklarga ega. Ayniqsa, yuqori oltingugurtli gaz konlarining ishga tushirilishi bilan, gazni chuqur tozalash va bir vaqtning o‘zida energiya samaradorligini oshirish vazifasi dolzarb hisoblanadi. O‘zbekistonning gaz sanoati oldida turgan asosiy muammolardan biri – bu qazib olinayotgan tabiiy gaz tarkibidagi kislotali komponentlar miqdorining ortishi sharoitida mavjud tozalash jarayonlarini optimallashtirish va xorijiy ilg‘or tajribalarni mahalliy sharoitga moslashtirishdir. Sh ...